Ryanair en werknemers vliegen elkaar in de haren

Vorige week deed de rechter uitspraak in een zaak tussen Ryanair en zestien van haar werknemers. Ter discussie stond of Ryanair de vliegbasis in Eindhoven mocht sluiten. Door het sluiten van de vliegbasis wilde Ryanair de werkzaamheden van piloten naar andere landen overplaatsen. De piloten waren het hier niet mee eens, en spanden een kort geding aan. Wat de rechter ervan vond, legt onze arbeidsrechtjurist Charlotte van Eeden uit.

Wat gebeurde er?
De zestien piloten die een procedure aanspanden tegen Ryanair, zijn lid van de Vereniging Nederlandse Verkeersvliegers (‘VNV’), een vakbond voor verkeersvliegers. VNV en Ryanair voerden cao-onderhandelingen, maar deze onderhandelingen liepen vast in augustus 2018. VNV kondigde hierop collectieve stakingsacties aan op 10 augustus 2018 en op 28 september 2018. Het door Ryanair gevorderde  stakingsverbod wees de rechter (in een andere procedure) niet toe. Na de eerste actie op 10 augustus 2018 deelde Ryanair aan één van de piloten in een brief het volgende mede:

We are not willing to accept any more unnecessary disruptions to our business and our customers in Eindhoven, and as we explained at our recent meeting, if they continue then we will reorganise the Eindhoven base to serve our Dutch customers on aircraft bases overseas, leading to cuts in the number of bases aircraft and jobs in Eindhoven. We hope you will work with us now to avoid any such outcome. This is not a threat, but will be the inevitable consequence of any further misguided and unnecessary strike actions by our Eindhoven pilots or cabin crew”.

Na de aankondiging voor de tweede actie liet Ryanair het volgende weten: “As we explained at our meeting of 6 Sept and our letter of 14 Sept if repeated disruptions continue in EIN we will be forced to reorganise the EIN base to serve our Dutch customers on aircraft based overseas which may lead to cuts to some or all of based aircraft and jobs in EIN”.

De tweede stakingsactie heeft toch plaatsgevonden op 28 september 2018. Hierop kondigde Ryanair op 1 oktober 2018 aan dat zij de vliegbasis in Eindhoven per 5 november 2018 zou sluiten, met overplaatsing van de piloten als gevolg. Zestien werknemers startten daarom een procedure, waarin zij een verbod vorderden om hen eenzijdig over te plaatsen.

Eenzijdig wijzigen… of toch niet?
Een werkgever mag de arbeidsvoorwaarden van een werknemer niet zomaar wijzigen. Eerst kijkt een rechter of partijen een zogenaamd ‘eenzijdig wijzigingsbeding’ afspraken. Dit is een artikel in de arbeidsovereenkomst waarin staat dat de werkgever de arbeidsvoorwaarden mag wijzigen. Als een dergelijk beding is overeengekomen, kan de werkgever de arbeidsvoorwaarden alleen wijzigen als er sprake is van zó’n zwaarwichtig belang, dat het belang van de werknemer daarvoor moet wijken. Wel houdt de rechter hierbij altijd de redelijkheid en billijkheid in het achterhoofd.

Zonder wijzigingsbeding  moet de werknemer instemmen met het wijzigingsvoorstel van de werkgever, voordat deze laatste tot wijziging kan overgaan. In principe moet de werknemer zich als ‘goed werknemer’ gedragen, en dus positief ingaan op wijzigingsvoorstellen. Maar de Hoge Raad heeft hier wel criteria bij geformuleerd:

  1. Heeft de werkgever als goed werkgever aanleiding kunnen vinden tot het doen van een wijzigingsvoorstel?
  2. Is het wijzigingsvoorstel redelijk?

Pas als deze twee vragen met ‘ja’ worden beantwoord, moet de werknemer bekijken of aanvaarding van het wijzigingsvoorstel in redelijkheid van hem kan worden gevergd.

Oordeel rechter
Terug naar het vonnis van Ryanair. Het besluit om de piloten over te plaatsen, nam Ryanair door het sluiten van vliegbasis Eindhoven. De rechter bekeek daarom eerst of Ryanair dit besluit wel rechtmatig nam.

In beginsel bepaalt een werkgever zelf hoe hij zijn onderneming inricht, en of een vliegbasis al dan niet wordt voortgezet. Daarnaast heeft een werkgever ook de vrijheid om zich te vestigen waar hij wil. Maar deze vrijheden zijn niet onbeperkt, aldus de rechter. Werknemers mogen bescherming genieten en zich verweren tegen een gedwongen overplaatsing.

In dit geval maakte Ryanair misbruik van haar bevoegdheden. Via de brieven liet zij immers weten dat zij de vliegbasis in Eindhoven zou sluiten als de (voorgenomen) stakingsacties doorgang zouden vinden. De vliegbasis is ook echt gesloten. Dit terwijl staken een fundamenteel sociaal recht van werknemers is. De voorzieningenrechter kwam daarom tot de conclusie dat Ryanair het besluit tot sluiting van de vliegbasis in Eindhoven niet mocht nemen. Er was dus geen goede aanleiding voor het wijzigingsvoorstel. De rechter wees de vorderingen van de piloten toe.

Helaas lapt Ryanair de regels aan haar laars, want volgens deze krant liet Ryanair diezelfde dag nog weten het vonnis te negeren. Wordt vervolgd!

Tot slot
Wat al blijkt uit de paragraaf ‘Eenzijdige wijziging’, is dat de arbeidsvoorwaarden van werknemers niet zomaar gewijzigd kunnen worden. Als werkgever doe je er in ieder geval verstandig aan om een eenzijdig wijzigingsbeding op te nemen in de arbeidsovereenkomst. Maar zelfs als dat het geval is, betekent dit niet dat het wijzigen van arbeidsvoorwaarden gemakkelijk gaat. Neem altijd contact op met een jurist die jou kan adviseren over de situatie. Zoals immers uit de casus van Ryanair blijkt, is het antwoord vaak niet zwart-wit en neemt een rechter meerdere aspecten mee in de beoordeling.

Klik hier voor de uitspraak.

Wil jij de arbeidsvoorwaarden van je werknemers wijzigen? Wil je een eenzijdig wijzigingsbeding laten opstellen? Of heb je vragen over dit artikel, of over andere juridische zaken? Neem dan contact met mij op per e-mail vaneeden@legalmatters.com of telefonisch 088 – 6288 388. Ik help je graag verder!

Charlotte van Eeden

Mis niets meer, ontvang wekelijks het laatste juridische nieuws!

#10, Vakblad Aannemer, Retentierecht

Het retentierecht: de feiten op een rijtje

Door Michel Zaaijer | januari 11, 2019

Hopelijk is het niet aan de orde van de dag, maar het komt bij jou als ondernemer vast wel eens voor dat een andere partij niet betaalt. Hoe los je dit nu op? Een mogelijke manier is het uitoefenen van het zogenaamde ‘retentierecht’. Wat dit precies is en welke stappen genomen moeten worden, legt onze…

Het retentierecht de feiten op een rijtje

Het retentierecht: de feiten op een rijtje

Door Michel Zaaijer | oktober 31, 2018

Hopelijk is het niet aan de orde van de dag, maar het komt bij jou als ondernemer vast wel eens voor dat een andere partij niet betaalt. Hoe los je dit nu op? Een mogelijke manier is het uitoefenen van het zogenaamde ‘retentierecht’. Wat dit precies is en welke stappen genomen moeten worden, legt onze…

Bestuurder BV handelt onrechtmatig wat nu

Bestuurder BV handelt onrechtmatig: wat nu?

Door Michel Zaaijer | augustus 22, 2018

Een BV kan aansprakelijk zijn voor schade omdat contractuele of wettelijke verplichtingen worden geschonden. Naast de BV kan de bestuurder achter de BV evengoed aansprakelijk zijn voor schade. Het gebeurt steeds vaker dat bij schade de bestuurder wordt aangesproken als diegene – gelet op zijn wettelijke taakuitoefening – onzorgvuldig of onbehoorlijk handelt. Als vast komt…

#9, Vakblad Aannemer, Haviltex

Contract: taalkundige uitleg of toch de bedoeling van partijen?

Door Puk Birnie | januari 8, 2019

Het zorgt bij gesloten contracten vaak voor veel problemen: de ene partij die op basis van de overeenkomst iets anders verwachtte dan de andere partij. In de juridische wereld is er daarom door de Hoge Raad al lang geleden een belangrijk toetsingskader in het leven geroepen, namelijk het ‘Haviltex-criterium’. Uit het Haviltex-arrest volgt dat bij…