Kan ik als ondernemer aansprakelijkheid uitsluiten?

Aansprakelijkheid kan leiden tot hoge schadeclaims. Daar zit je als ondernemer niet op te wachten. Wij krijgen dan ook vaak de vraag hoe dit kan worden voorkomen. Het antwoord op die vraag moet worden gevonden in de zogeheten exoneratieclausule. Als je dit beding in een contract of algemene voorwaarden opneemt, kun je aansprakelijkheid aanzienlijk beperken en soms zelfs geheel uitsluiten. Hoe het precies werkt, legt onze civielrechtjurist Lizzy Jansen uit.

Wat is een exoneratieclausule?
Een exoneratieclausule is een (schriftelijk) beding in een contract of algemene voorwaarden om aansprakelijkheid uit te sluiten of te beperken. Daarmee kun je voorkomen dat je schadeplichtig bent en schadevergoeding moet betalen.

Waaraan moet een exoneratieclausule voldoen?
Aansprakelijkheid uitsluiten met een exoneratieclausule is aan verschillende wettelijke regels gebonden. Allereerst moet de andere partij bekend zijn met het exoneratiebeding. Het is vanzelfsprekend niet mogelijk om iemand te binden aan een eenzijdige mededeling zonder instemming. Is het exoneratiebeding opgenomen in de algemene voorwaarden, dan moeten deze dus door de andere partij zijn aanvaard.

Inhoudelijk mag de beperking of uitsluiting van aansprakelijkheid niet in strijd zijn met de wet, openbare orde, of goede zeden. Indien dat wel het geval is, dan is het beding nietig. Schade door opzet of bewuste roekeloosheid mag  nooit worden uitgesloten in de algemene voorwaarden. Wie schade berokkent onder die omstandigheden, is altijd aansprakelijk voor die schade.

Moet ik rekening houden met wie mijn contractspartij is?
Ja. Welke beperkingen en uitsluitingen zijn toegestaan hangt sterk af van wie de contractspartij is. Je moet extra opletten als je contracten sluit met consumenten. De regels voor een geldig exoneratiebeding bij een consumentenovereenkomst zijn namelijk strenger dan voor een overeenkomst met een onderneming. De hoofdregel is namelijk dat aansprakelijkheid niet mag worden uitgesloten of beperkt. Dit komt omdat consumenten gezien worden als ‘zwakkere partij’.

Bedingen die de aansprakelijkheid uitsluiten in consumentenovereenkomsten staan op de zogeheten ‘zwarte lijst’ in het Burgerlijk Wetboek. Zulke bedingen zijn ‘onredelijk bezwarend’ en niet geldig. Er is ook een grijze lijst. Indien een exoneratieclausule onder de grijze lijst valt, wordt deze vermoed onredelijk bezwarend te zijn. Als ondernemer mag je tegenbewijs leveren, maar dat is wel lastig.

Mag ik in zakelijke contracten aansprakelijkheid volledig uitsluiten?
Ja, dit mag. Professionele partijen hebben veel vrijheid in het maken van afspraken. Volledige uitsluiting van aansprakelijk is mogelijk bij zakelijke overeenkomsten, mits beide partijen dat accepteren natuurlijk. Het Gerechtshof  Arnhem-Leeuwarden besliste in 2013 nog dat een exoneratieclausule waarbij alle (mogelijke) schade in alle mogelijke gevallen werd uitgesloten niet onaanvaardbaar was in de omstandigheden van het geval. Daarbij speelde mee dat er niet van kon worden uitgegaan dat de schade was veroorzaakt door opzet of bewuste roekeloosheid. Aansprakelijkheid uitsluiten was dus toegestaan.

Hoe formuleer ik een exoneratieclausule?
Van belang is dat een exoneratieclausule zo concreet en expliciet mogelijk moet zijn. in De rechter toetst in abstracto of de uitsluiting of beperking van aansprakelijkheid door de beugel kan. Als dat niet zo is, wordt de bepaling ongeldig verklaard.

Voorbeeld
Een beding waarin wordt aangegeven: dat ‘de aansprakelijkheid is te allen tijde beperkt tot het factuurbedrag’  is door de rechter ongeldig verklaard. Dit omdat ‘te allen tijde’ ook ziet op het geval van opzet dan wel bewuste roekeloosheid. Dit ging volgens de rechter in een rechtszaak uit 2006 te ver waardoor de gehele beperking ongeldig werd verklaard met volledige aansprakelijkheid als gevolg.

Is het slim om de aansprakelijkheid te beperken tot het uitkeringsbedrag van mijn aansprakelijkheidsverzekeraar?
In algemene voorwaarden wordt vaak een beding opgenomen als: ‘De aansprakelijkheid is beperkt tot de dekking die de verzekering biedt.’ Dit is op zich goed, maar beperk de aansprakelijkheid niet alleen tot het uitkeringsbedrag van de verzekeraar. Als de verzekeraar niet uitkeert, moet je namelijk mogelijk alle schade van de andere partij zelf betalen. Noem dus altijd een maximum bedrag, dat bijvoorbeeld gelijk is aan de nettoprijs van de opdracht, of de nettoprijs van de fase/werkzaamheden waar de schade direct of indirect uit voortvloeit.

De aansprakelijkheid uitsluiten middels een beding is aan dus aan verschillende regels onderworpen. Als je de grenzen van het redelijke opzoekt, neem je het risico dat het beding mogelijk ongeldig wordt verklaard. Je kunt dan niet meer op de exoneratieclausule als vangnet terugvallen als het nodig is met alle juridische en financiële gevolgen van dien. Je kunt daardoor dus onverwacht voor hoge kosten komen te staan. Het is verstandig om altijd juridisch advies in te winnen wanneer je een exoneratiebeding wenst op te nemen in een contract of in algemene voorwaarden.

Hulp nodig bij het opstellen van een exoneratieclausule? Word jij aansprakelijk gesteld? Of heb je vragen naar aanleiding van dit artikel of over andere juridische zaken? Neem dan contact met mij op per e-mail jansen@legalmatters.com of telefonisch 088 – 6288 388. Ik help je graag verder!

Lizzy Jansen

Mis niets meer, ontvang wekelijks het laatste juridische nieuws!

Bestuurder BV handelt onrechtmatig wat nu

Bestuurder BV handelt onrechtmatig: wat nu?

Door Michel Zaaijer | augustus 22, 2018

Een BV kan aansprakelijk zijn voor schade omdat contractuele of wettelijke verplichtingen worden geschonden. Naast de BV kan de bestuurder achter de BV evengoed aansprakelijk zijn voor schade. Het gebeurt steeds vaker dat bij schade de bestuurder wordt aangesproken als diegene – gelet op zijn wettelijke taakuitoefening – onzorgvuldig of onbehoorlijk handelt. Als vast komt…

Contract taalkundige uitleg of toch de bedoeling van partijen

Contract: taalkundige uitleg of toch de bedoeling van partijen?

Door Puk Birnie | september 26, 2018

Het zorgt bij gesloten contracten vaak voor veel problemen: de ene partij die op basis van de overeenkomst iets anders verwachtte dan de andere partij. In de juridische wereld is er daarom door de Hoge Raad al lang geleden een belangrijk toetsingskader in het leven geroepen, namelijk het ‘Haviltex-criterium’. Uit het Haviltex-arrest volgt dat bij…

Het stuiten van de verjaring van een geldvordering hoe zit dat

Het stuiten van de verjaring van een geldvordering: hoe zit dat?

Door Puk Birnie | augustus 3, 2018

Onlangs behandelden wij al de uitspraak waarin de rechtbank oordeelde dat een bank niet aansprakelijk is als een rekeninghouder geld naar een verkeerde rekening overboekt. Deze vorm van onverschuldigde betaling valt onder de eigen verantwoordelijkheid. Op 18 juli 2018 deed de rechtbank Midden-Nederland wederom een uitspraak over de onverschuldigde betaling. Ditmaal met een iets andere…

Opgelet bij het ontbinden van overeenkomsten!

Opgelet bij het ontbinden van overeenkomsten!

Door Puk Birnie | juli 11, 2018

Het gebeurt dagelijks: het sluiten van overeenkomsten. Helaas ontstaan er ook problemen bij de uitvoering van overeenkomsten. Zo kan een aannemer slecht werk leveren, of een product niet voldoen aan de verwachtingen.  Veel mensen houden vast aan de gedachte dat men altijd de overeenkomst nog kan ontbinden. Toch werkt het in de praktijk niet zo.…