Rel om parodie met 'nep-Max Verstappen'

Rel om parodie met 'nep-Max Verstappen'

Parodieën brengen Nederland met enige regelmaat in rep en roer. Soms omdat de parodie gewoon ontzettend grappig is. En soms omdat de grenzen van wat toelaatbaar is wel erg worden opgezocht of zelfs overschreden. Zo is er discussie ontstaan rondom de ‘nep-Max Verstappen’ die verscheen in een reclamespot van bezorgdienst Picnic. Dit als parodie op de reclame van Jumbo waarin de Red Bull-coureur boodschappen bezorgt in zijn snelle bolide. Maar wat is nu toelaatbaar? En waar ligt de grens?

Rel om parodie met 'nep-Max Verstappen'

Wat is een parodie?

Een parodie is een grappige of bespottende (ironische) nabootsing van een werk. De parodie dient een nuttig doel in de samenleving, voornamelijk in het kader van de ontwikkeling van de cultuur en bovenal voor de vrijheid van meningsuiting. Maar ook vanuit auteursrechtelijk perspectief is de parodie interessant. De parodie is namelijk (in zekere mate) een nabootsing van een ander werk, maar dan in gewijzigde vorm. Bij een parodie overheerst het contrast met het originele werk.

Elementen uit oorspronkelijk werk

Om een parodie te maken moeten bepaalde concrete elementen nu eenmaal uit het origineel worden overgenomen. Als de overgenomen trekken namelijk al te zeer vervaagd zijn, kan het doel van de parodie niet meer worden bereikt. Het geparodieerde werk moet duidelijk herkenbaar blijven en er moet zonder twijfel een bepaalde gelijkenis bestaan met het oorspronkelijke werk zodat het publiek in staat zal zijn de parodie te begrijpen. De parodie is dus afhankelijk van het oorspronkelijke werk en het is onvermijdelijk om niet bepaalde elementen van het oorspronkelijke werk over te nemen.

Maar je mag daarin niet doorslaan. Het is niet toegestaan om te veel elementen van het oorspronkelijke werk over te nemen. Als er verwarring onder het publiek ontstaat doordat het verschil tussen de werken niet meer aantoonbaar is, kan dit schadelijk zijn voor de belangen van het oorspronkelijke werk én die van de auteur.

Wat zegt de wet?

Er is lang gezocht naar een juiste toetsing van de vraag wanneer een associatie toelaatbaar is en wanneer niet. In eerste instantie is bepaald dat de nabootsing niet verder mag gaan dan noodzakelijk voor de herkenbaarheid en het parodiërend karakter van het geparodieerde werk. Inmiddels is het probleem van de parodie ondergevangen door een specifieke bepaling in de Auteurswet (artikel 18b):

“Een parodie is toelaatbaar indien de parodie in overeenstemming is met hetgeen in het maatschappelijk verkeer redelijkerwijs geoorloofd is.”

De open formulering van deze norm hangt sterk af van de omstandigheden van het geval. Er zal per geval beoordeeld moeten worden of er grenzen zijn overschreden.

Waar moet ik op letten?

Het is dus niet op voorhand precies te zeggen wat wel en wat niet mag. Per situatie zal dit verschillend zijn en dus apart moeten worden beoordeeld. Het is raadzaam om daarvoor deskundige hulp in te schakelen. Er zijn wel een aantal zaken waar je in ieder geval zelf op kunt letten.

1. Commercieel karakter

Een toelaatbare parodie mag geen commercieel karakter of concurrentiemotieven hebben. Hierbij moet worden opgemerkt dat het gebruik van een bekend persoon niet automatisch hetzelfde is als een concurrentiemotief. Een toelaatbare parodie kan namelijk een bekend persoon gebruiken zonder dat het de bedoeling is om te profiteren van deze bekendheid of beroemdheid. Soms is het gebruik nu eenmaal nodig voor de herkenbaarheid of past een bekendheid goed in een bepaalde rol.

2. Parodie op het origineel en geen afbreuk aan het origineel

Er is alleen sprake van een parodie als het origineel bespot wordt. Het is echter niet toegestaan om bepaalde personages of situatie uit een werk te gebruiken om een ander werk bespottelijk te maken.

3. Afbreuk aan origineel

De parodie mag tenslotte niet onnodig afbreuk doen aan het origineel, zoals bijvoorbeeld het geval is bij een pure belediging van de maker van het origineel.

Hoe scherper hoe beter

Al met al geldt dat hoe scherper de parodie des te minder kans er bestaat op verwarring. Focus je dus op het contrast!

Hoe het is afgelopen met de nep-Max-zaak?

Jumbo heeft in ieder geval gezegd de humor van de nep-Max wel in te kunnen zien. Jumbo ziet dan ook geen aanleiding om juridische stappen te ondernemen tegen Picnic. Max Verstappen en zijn management daarentegen claimen 3,5 ton van Picnic. Wanneer de rechtszaak precies dient, is nog niet bekend. Picnic moet binnenkort haar verweer tegen de claim aan de rechtbank kenbaar maken.

Twijfel jij over wat wel en wat niet kan? Of wil je weten of je stappen kunt ondernemen tegen een andere partij die naar jouw idee wel heel nonchalant omspringt met jouw werk? Neem dan vrijblijvend contact op met een van onze juristen via 088 – 6288 388. Wij helpen je graag verder.

Een contract met een arbodienst heb jij er al één

Een contract met een arbodienst: heb jij er al één?

Door Leonie Rodenburg | 25 apr 2018

Als werkgever heb jij nog tot 1 juli 2018 om een basiscontract af te sluiten…

Opletten met overwerk wijziging WML!

Opletten met overwerk: wijziging WML!

Door Charlotte van Eeden | 18 apr 2018

Per 1 januari 2018 wijzigde de Wet minimumloon en minimumvakantiebijslag (WML). Vorig jaar is de…

Privacy en personeelszaken is jouw interne organisatie al privacyproof

Privacy en personeelszaken: is jouw interne organisatie al privacyproof?

Door Imme Jane Brand | 18 apr 2018

Zoals inmiddels wel bekend komt er een hoop kijken bij de invoering van de AVG.…

Het partnerverlof op de schop

Het partnerverlof op de schop

Door Jolien Mooij | 11 apr 2018

Nederland kent in vergelijking met andere landen in Europa een nogal zuinige regeling op het…

Het licentiebeding denk na over de formulering!

Het licentiebeding: denk na over de formulering!

Door Lennert Salome | 11 apr 2018

In een licentieovereenkomst geeft de ene partij aan de andere partij toestemming – een licentie…